Over het Brussels Nederlandstalig onderwijs

Leerlingentelling op 1 februari 1997

• een indicatie over de evolutie van de instroom in het kleuteronderwijs (vooral de beperking tot 5 instapmomenten voor 2 1/2-jarige kleuters baarde de VGC en de basisscholen zorgen);
• een inzicht in de samenstelling van de schoolbevolking naargelang de woonplaats, de gebruikelijke gezinstaal en de culturele achtergrond;
• de mogelijkheid de doorstroming van kleuteronderwijs naar lager onderwijs en van lager onderwijs naar secundair onderwijs te analyseren.

Dit document geeft de resultaten van de drie onderwijsniveaus:

• Kleuteronderwijs
• Lager onderwijs
• Secundair onderwijs

1. Kleuteronderwijs

• Kleuteraantallen op 01.02.1996 en op 01.02.1997
• Herkomst van de kleuters naargelang hun woonplaats
• Herkomst van de kleuters naargelang hun culturele achtergrond
• Herkomst van de kleuters naargelang hun gebruikelijke gezinstaal
• Eerste kleuterklas
• Overstap van kleuter- naar lager onderwijs

1.1 Kleuteraantallen op 01.02.1996 en op 01.02.1997

Uit de onderstaande tabel blijkt dat het aantal kleuters op 1 februari 1997 gestegen is met 176 of met 2,03% in vergelijking met dezelfde datum tijdens het vorige schooljaar.

Ondanks de handicap van de slechts vijf instapmomenten, blijft het kleuteronderwijs in absolute aantallen stijgen. Dit jaar nam het aantal toe met 176 of 2,03%. Het is opvallend dat het vrij onderwijs meer dan 60% van deze stijging op zijn actief neemt.

1.2 Herkomst van de kleuters naargelang hun woonplaats

In de onderstaande tabel wordt nagegaan waar de kleuters wonen, waarbij enkel een onderscheid gemaakt wordt tussen woonachtig binnen en buiten het Brusselse hoofdstedelijk gewest (BHG).

Meer dan 80% van de kleuters - 81,3% om precies te zijn - woont binnen het Brusselse hoofdstedelijk gewest. Dit impliceert dat amper 18,7% buiten de hoofdstad wonen. Toch is het opvallend dat het gemeentelijk en het gemeenschapsonderwijs voor "slechts" 15% recruteren buiten het BHG terwijl het vrij onderwijs nog bijna 25% van zijn kleuters van buiten dit gewest aantrekt.

1.3 Herkomst van de kleuters naargelang hun culturele achtergrond

In de onderstaande tabel wordt gepeild naar de culturele achtergrond van de kleuters en hun gezinnen, ongeacht hun nationaliteit.

34,6% van de kleuters heeft een buitenlandse en 65,4% van hen heeft een Belgische culturele achtergrond.

1.4 Herkomst van de kleuters naargelang hun gebruikelijke gezinstaal

Hier wordt een antwoord gegeven op de vraag welke taal de kleuters meestal in hun gezin spreken en horen.

Het aantal kinderen uit homogeen Nederlandstalige gezinnen vormt met 18,8% een kleine minderheid in het kleuteronderwijs. Wanneer daar de kinderen uit taalgemengde gezinnen aan toevoegd worden, dan zijn er 3.941 of 44,5% waar het Nederlands in het gezin aanwezig is of kan zijn.

Deze beide categorieën samen geven per net een verschil van ongeveer 10%. Dat het vrij onderwijs met 53,9% de hoogste score behaalt, heeft zeker te maken met zijn sterkere recrutering buiten het Brusselse hoofdstedelijk gewest.

1.5 Eerste kleuterklas onderwijs

1.5.1 Vaste instapmomenten

Ondanks dit niet geringe gevaar kan vastgesteld worden dat het aantal kleuters van september 1996 tot februari 1997 toenam met 984 of 12,50%. Echter, vermits twee netten ons reeds meldden dat ongeveer 20% van de nieuwelingen niet meer kwam opdagen op het eerstvolgende instapmoment hebben wij de algemene cijfers van de laatste zes schooljaren (telkens spoedtelling en februaritelling) in onderstaande tabel op een rijtje gezet.

Het is duidelijk : vijf schooljaren na mekaar neemt het verschil tussen de september- en de februaritelling stelselmatig toe. Enkel tijdens het schooljaar waarin het aantal instapmomenten tot vijf herleid wordt, daalt dit aantal... Het is duidelijker als de eerste kleuterklas apart wordt bekeken. Op 1 februari 1997 liepen 3.730 kinderen school in de eerste kleuterklas. Vorig schooljaar, op 01.02.1996, telden de eerste kleuterklassen 3.761 kinderen, wat impliceert dat er een daling met 31 of 0,82% plaatsvond.

1.5.2 Eerstejaarskleuters naargelang hun gebruikelijke gezinstaal

Amper 1.565 kleuters (42,0%) krijgen Nederlands te horen in hun gezin; de overige 2.123 (58,0%) hebben het Nederlands enkel als onderwijstaal.

1.6 Overstap van kleuter- naar lager onderwijs

Uit de derde klassen stappen de kleuters over naar het eerste leerjaar lager onderwijs. Uit de telling blijkt dat ruim 86% van de overstappende kleuters in het Nederlandstalig lager onderwijs zal terechtkomen; de overgrote meerderheid blijft in Brussel schoollopen. Dit zijn intenties van ouders.

2. Lager onderwijs

• Leerlingenaantallen op 01.02.1996 en op 01.02.1997
• Herkomst van de leerlingen naargelang hun woonplaats
• Herkomst van de leerlingen naargelang hun culturele achtergrond
• Herkomst van de leerlingen naargelang hun gebruikelijke gezinstaal
• Het eerste leerjaar lager onderwijs

2.1 Leerlingenaantallen op 01.02.1996 en op 01.02.1997

De belangrijkste vaststelling in de onderstaande tabel, is dat het aantal leerlingen lager onderwijs opnieuw en voor het eerst sinds meer dan 20 jaar boven de 10.000 gestegen. Dit is een bevestiging van de spoedtelling op 1 september van het huidige schooljaar.

Een stijging met 516 leerlingen of 5,31% tot 10.225 mag op zijn minst spectaculair genoemd worden. Ook hier neemt het vrije onderwijs de grootste hap (69,2%) van deze groei voor zijn rekening.

2.2 Herkomst van de leerlingen naargelang hun woonplaats

Hier wordt enkel nagegaan of de leerlingen binnen of buiten het Brusselse hoofdstedelijk gewest wonen.

Bijna drie vierden van de leerlingen woont binnen het Brusselse hoofdstedelijk gewest. Dat is toch nog 8% minder dan bij de kleuters.

2.3 Herkomst van de leerlingen naargelang hun culturele achtergrond

Hier wordt nagegaan hoeveel leerlingen, ongeacht hun nationaliteit, een Belgische of een buitenlandse culturele achtergrond hebben.

Nog geen vierde van de leerlingen heeft een buitenlandse culturele achtergrond, terwijl hun aandeel in het kleuteronderwijs meer dan één derde bedraagt.

Ook hier is het onderlinge verschil tussen de netten zeer opvallend : het aandeel van de leerlingen met een buitenlandse culturele achtergrond gaat van 17,8% in het VGO over 24,8% in het GO naar 37,1% in het OGO.

2.4 Herkomst van de leerlingen naargelang hun gebruikelijke gezinstaal

Een belangrijke overweging bij het bekijken van de onderstaande tabel is dat hier de gebruikelijke taal in de gezinnen van de leerlingen wordt weergegeven, en niet de kennis van de onderwijstaal bij de leerlingen.

Het aantal kinderen, dat thuis in contact komt of kan komen met het Nederlands (leerlingen uit homogeen Nederlandstalige of uit taalgemengde gezinnen), bedraagt 6.309 of 61,7%. In het kleuteronderwijs gaat het om 44,5%!

Netgewijze bekeken behalen de homogeen anderstaligen de hoogste score in het gemeentelijk onderwijs, zijn de taalgemengde het talrijkst in het gemeenschapsonderwijs en blijven de leerlingen uit homogeen Nederlandstalige gezinnen de numerieke bovenhand behalen in het vrij onderwijs.

2.5 Eerste leerjaar lager onderwijs

De eerste leerjaren lager onderwijs worden momenteel bevolkt door 2.200 leerlingen, hetzij 135 meer dan op 1 februari van het vorige schooljaar. Een belangrijke vraag die kan gesteld worden is waar de leerlingen in het eerste leerjaar hun kleuteronderwijs genoten hebben. Uit de tellingsgegevens blijkt dat hoofdleverancier voor de Brusselse lagere scholen het Nederlandstalig onderwijs zelf is: 2.050 (93,2%) van de leerlingen in het eerste leerjaar zijn overgekomen uit een Nederlandstalige kleuterschool in het Brusselse hoofdstedelijk gewest. Er blijken tevens nog 83 eerstejaarsleerlingen uit een Nederlandstalige kleuterschool in Vlaanderen terwijl er 35 overstappen uit het Franstalig kleuteronderwijs.

3. Secundair onderwijs

• Aantal scholieren op 01.02.1996 en op 01.02.1997
• Scholieren naargelang de woonplaats
• Scholieren naargelang hun culturele achtergrond
• Scholieren naargelang hun gebruikelijke gezinstaal
• Eerste jaar secundair onderwijs

3.1 Aantal scholieren op 01.02.1996 en op 01.02.1997

Opnieuw gaat het scholierenaantal in het secundair onderwijs achteruit. Dit jaar wordt een daling met 169 of 1,39% vastgesteld. De meest opvallende vaststelling is dat het gemeenschapsonderwijs gelukkig tegen de dalende trend ingaat en een stijging met 108 scholieren realiseert.

3.2 Scholieren naargelang de woonplaats

Hier wordt enkel nagegaan of de scholieren binnen of buiten het Brusselse hoofdstedelijk gewest wonen.

63,3% van de scholieren secundair onderwijs woont buiten het Brusselse hoofdstedelijk gewest; 36,7% woont erbinnen. In het kleuteronderwijs bedraagt het aandeel niet-Brusselaars amper 18,7% om in de lagere scholen 26,7% te bereiken. Onder 3.5.2 wordt dieper ingegaan op de woonplaats van de eerstejaarsscholieren.

3.3 Scholieren naargelang hun culturele achtergrond

Zonder naar nationaliteitsgegevens te peilen wordt hier nagegaan hoeveel scholieren een Belgische of een buitenlandse culturele achtergrond hebben.

Amper 7,4% - toch 892 in aantal - van de scholieren heeft een buitenlandse culturele achtergrond. In het kleuter- en lager onderwijs bedraagt dit aandeel respectief 34,6% en 23,7%.

3.4 Scholieren naargelang hun gebruikelijke gezinstaal

Welke taal of talen gebruiken de scholieren in hun gezin? De onderstaande tabel geeft hierop een antwoord.

Het zal niemand verwonderen dat de overgrote meerderheid van de scholieren in het gezin het Nederlands als omgangstaal heeft of kan hebben (homogeen Nederlandstaligen en taalgemengden samen 86,39%). Het is opvallend dat het vrij onderwijs in slechts beperkte mate af te rekenen heeft met "anderstaligheid" (73,8% scholieren uit homogeen Nederlandstalige gezinnen) terwijl de "echte anderstaligheid" (scholieren uit homogeen Franstalige en anderstalige gezinnen) reeds met 17 à 18% is doorgedrongen tot het gemeentelijk en het gemeenschapsonderwijs

3.5 Eerste jaar secundair onderwijs

Hieronder wordt nagegaan waar de eerstejaarsscholieren vandaan komen, zowel wat hun woonplaats als wat hun lager onderwijs betreft.

3.5.1 Eerstejaarsscholieren volgens hun schoolse herkomst

Waar hebben de 1.930 eerstejaarsscholieren hun lager onderwijs gevolgd?

De belangrijkste recruteringsbron voor het secundair onderwijs in het Brusselse hoofdstedelijk gewest blijft vanzelfsprekend het Nederlandstalig onderwijs, waarbij dit in Brussel de kroon spant met bijna 59% van de eerstejaarsscholieren. De overstap van Vlaanderen naar Brussel, die 37,62% van de schoolpopulatie van het eerste jaar uitmaakt, mag zeker niet verwaarloosd worden. Uit het Franstalig onderwijs komt haast niemand .

Van de 1.398 leerlingen in de zesde leerjaren lager onderwijs stapten er 1.137 of 81,83% over naar het secundair onderwijs in de hoofdstad. Dit zijn er 110 meer dan de directies lager onderwijs "voorspeld" hadden.

Waar de 261 "verloren leerlingen" (1.398-1.137) terechtgekomen zijn, is niet met zekerheid te achterhalen. Toch wijst alles erop dat het grootste deel ervan overstapte naar een secundaire school in Vlaanderen terwijl een relatief grote minderheid in het Franstalig onderwijs terechtkwam.

3.5.2 Eerstejaarsscholieren volgens hun woonplaats

(De 1.903 eerstejaarsscholieren stemmen overeen met het totale aantal eerstejaars (1.930 verminderd met 27 uit de onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers.)

Het is opvallend dat 92% van de eerstejaarsscholieren woonachtig is in Halle-Vilvoorde (880 of 46,2%) en in het Brusselse hoofdstedelijk gewest (873 of 45,8%). Op de derde plaats, maar met vele procenten achterstand, volgt het arrondissement Leuven met 99 scholieren of 5,2%.